زندگی بدون دخانیات

این وبلاگ را به همه کسانی که برای رسیدن به زندگی بدون دخانیات تلاش می کنند تقدیم می کنم

امروز بیش از صد هزار نفر اولین سیگار خود را روشن کرده اند
ساعت ۱:۳٧ ‎ب.ظ روز ۱۳٩٠/۳/٧   کلمات کلیدی: کودکان ،اولین ،سیگار ،خانواده

    امروز بیش از صد هزار نفر اولین سیگار خود را روشن کرده اند


با اینکه سازمان جهانی بهداشت امسال را سال جوانی بدون دخانیات اعلام کرده ولی کم توجهی به این سنین بحرانی همچنان ادامه داشته و تاثیرات آن بر روند افزایش مصرف دخانیات بیش از پیش مشهود است و گرایش روز افزون نوجوانان به دخانیات وکاهش سن مصرف گواه بر این ادعاست " بطوریکه  روزانه نود هزار مصرف کننده جدید جهانی و شش هزار کودک و نوجوان مصرف کننده ایرانی به این جمع اضافه میشوند.

                                                  

 یک نوجوان اولین سیگار خود را با چه دلایل و توجیهاتی روشن میکند

بر طبق تحقیقات انجام شده بچه ها اکثرا اولین سیگار خود را از روی کنجکاوی میکشند " کودک به واسطه تصورات و خیال پردازیهای ذهنی ناشی از محیط اطراف و خانواده در صدد است که این کار را در اولین فرصت تجربه کند و معمولا انگیزه های کشیدن اولین سیگار مطلبی جدای تمایلات به دخانیات در نوجوانان و در امتداد آن اعتیاد به نیکوتین میباشد.

البته این کنجکاوی و کشف یک سوژه جدید را عواملی مانند تاثیر خانواده و دوستان و اطرافیان بر او"وضعیت روحی و جسمی فرد و تصورات و انتظارات غلط نوجوان از سیگار مانند اثر آرامبخشی" رفع خستگی"ایجاد احساس مردانگی"  کسب لذت " وتمایل به لاغر شدن....  تشدید میکند.

 

 فرد سیگاری اولین سیگار خود را در چه سنی میکشددر این زمینه تحقیقات  مختلفی صورت گرفته و بالطبع آمار مربوطه نیز متنوع و گاها متضاد است. ولی اعداد مستندی که بیشتر مورد تایید است نشان میدهد که حدود هفتاد و پنج در صد جمعیت سیگاری اولین سیگار خود را قبل از سیزده سالگی کشیده اند بر اساس این آمارها سه در صد نوجوانا ن سیزده تا پانزده ساله سیگاری بوده و حدود هشت در صد این گروه سنی نیز مستعد استعمال دخانیات هستند.

 تاثیر اولین سیگار در سیر روند سیگاری شدن فرد

معمولا بعد از اولین تجربه سیگار کشی در فرد یک دوره نهفتگی وجود دارد و گاها این دوره تا سه سال هم طول میکشد"بر طبق تحقیقات تاثیرات نیکوتین روی مغز در اولین استعمال سیگار تاثیر بسیاری روی سیگاری شدن یا نشدن فرد دارد .بطوریکه در بعضی از افراد این ماده با تاثیر روی مسیرهای لذت بخشی و آرامسازی در مغز برای فرد تجربه ای خوشایند را به ارمغان می آورد که باعث تمایل او به ادامه روند مصرف سیگار در فرد میگردد.البته بجز این روند عوامل بسیار با ارتباطی پیچیده در سیر این پدیده دخالت دارند از جمله" خانواده " دوستان" و محیط  دوران کودکی فرد نیز بی تاثیر نمیباشند.بطوریکه در فرد از کودکی تفکری شکل میگیرد که تحت تاثیر خانواده و الگوهای او بوده واین حواشی  "ذهنیت او را جهت لذت بخشی نیکوتین در او آماده میکند.

 علل و انگیزه های تمایل به دخانیات در نوجوانانهمانطور که گفته شد این مسئله یک قضیه چند عاملی است و مهمترین فاکتورهای تاثیر گذارنده خانواده " دوستان و تبلیغات رسانه ای میباشد. نوجوانی بیکار که در کنار عدم اوقات فراغت مناسب و مفید و لذت بخش" دچار مشکلات عاطفی این سنین نیز میشود و در ضمن از طرف خانواده نیز مورد حمایت های لازم قرار نمیگیرد " تحت تاثیر و تقلید دوستان و با پس زمینه ای از ذهنیت کودکی در مورد دخانیات بالطبع  آرامبخش و خلع پرکنی ارزانتر و قانونی تر و در دسترس تر از سیگار نمی یابد بنابراین فقط رفیق ناباب نیست که نوجوان را آلوده میکند بلکه به نظر من آمیخته ای  از دانسته ها و تجربیات کودکی که اقتباس شده از تاریخچه گذشته وی بوده و منشاء  گرفته از محیط خانواده و تلوزیون و دیگر رسانه ها میباشد"  را به عنوان راه حلی برای فرار از تنش و اضطراب نوجوانی اجرا میکند  .تحقیقات کشورهای مختلف نیز این مسئله را تائید میکند .وحتی در یک تحقیق بسیاری از نوجوانان از تاثیر سیگار کشیدن یک شخصیت کارتونی در دوران کودکی خود بر آنها یاد میکنند که نشاندهنده پیچیدگی مسئله و اهمیت رسانه و تبلیغات در این زمینه میباشد.در عین حال سیگار به عنوان نمادی از عصیان نوجوانی نیز همواره مطرح میباشد.

 

اهمیت سیگاری شدن در سنین پایین و نوجوانی بر طبق تحقیقات هر چه نوجوان در سنین پایینتری اقدام به مصرف سیگار نماید "علاوه بر اینکه احتمال سیگاری شدن او محتمل تر است و عوارض آن نیز به مراتب بیشتر است بطوریکه هر چه سن شروع مصرف دخانیات پایینتر باشد   تعداد سیگار مصرفی در آینده بیشتر می گردد . و نیز با توجه به زمان بیشتر مصرف " احتمال بروز بیماریهای سرطانی حتی از آنهایی که تعداد نخ سیگار بیشتری میکشند ولی در سنین بالاتر سیگاری شده اند بیشتر است.در عین حال پدیده اعتیاد به نیکوتین در سنین پایینتر زودتر اتفاق می افتد" یعنی با سیگاری شدن فرد در دوران نوجوانی ترک وی نیز مشکلتر میگردد .پس  تا آنجا که ممکن است ما باید از اولین سیگار جلوگیری کنیم چراکه وقتی فرد سیگاری شد ترک بسیار مشکل تر است .آمار نیز تائید این مدعاست" ما حتی در خوشبینانه ترین تحقیقات نیز بیشتر از ده درصد ترک کامل در بین افراد سیگاری نداشته ایم    بنابراین نوجوانان هشیار باشند و این تفکر را از ذهن خود خارج کنند  که اگر سیگاری شدند راحت می توانند آنرا ترک کنند  و توجه کنند که از هر صد نفر حد اکثر ده نفر توانسته اند سیگارخود را بطورکامل ترک کنند و نود نفر باقی   میبایست در انتظار عوارض هولناک سیگار در آینده باشند.

همچنین سیگار کشیدن خود راهی برای ورود به انواع اعتیاد های دیگر و بزهکاری است به عبارت دیگر با مصرف دخانیات موانع اجتماعی سر راه نوجوان مانند حجب و حیا و حرمتها از بین رفته وسیگار دروازه ای برای ورود سایر خلافها مانند مشروبات الکلی و قرصهای روانگردان و سایر مواد مخدر و موارد غیر اخلاقی میگردد. 

 

نقش خانواده را در شروع به مصرف دخانیات و ادامه آن

 علی رغم عدم همفکری رایج در بین نوجوانان و پدر و مادر  باز هم بیشترین تاثیر را نوجوانان از پدر و مادر خود میگیرند.چراکه کودک در سنین شکل گیری ذهنیتها و تجربیات و شخصیت خود یعنی تا سنین هفت  -هشت سالگی جایی جز محیط خانواده و وسائل ارتباط جمعی را تجربه نمیکند .در عین حال بسیاری از افراد سیگاری بخصوص دخترها اولین تجربه سیگار کشی خود را در منزل داشته اند" لذاخانواده هنوز نقش اول تاثیر گذاری را در پدیده سیگار کشی نوجوان بر عهده داشته و والدین نباید با بی مسئولیتی این کار را بردوش جامعه و نهادها و دولت بدانند و  خود دخالت مستقیم در این امر داشته باشند و مطمئن باشند که تاثیر گذار میباشند.  

 روشهای کمک خانواده به نو جوان

همانطور که گفتیم الگوی کودک خانواده است .آنها باید سعی کنند تا در موقعیتهای خاص مثل عصبانبت با ارائه رفتار مناسب و موثر الگوی رفتاری خوبی را برای فرزند خود طراحی کنند و در بالا بردن اعتماد به نفس آنها کمک کرده و نه گفتن منطقی و اصولی را به آنها بیاموزند.با آنها دوست باشند و به آنها بیاموزند که لازم است بعضی اوقات از بزرگترها کمک فکری بگیرند "و به کودک خود یاد دهند که درخواست کمک نشانه قدرت و جسارت و شهامت آنان است نه ضعف او .  در ضمن والدین باید به فرزند خود بیاموزند که چگونه در برابر همسالان  سیگاری خود پایدار و مقاوم باشند و به او یاد دهند که دوستان واقعی هرگز رفاقت خود را بر پایه مصرف سیگار بنا نمیکنند .به او بگویند که مجبور نیست برای عضویت در گروه "تن به هر کاری بدهد"او میتواند خود سرگروه باشد و گروهی را تشکیل دهد که نکشیدن سیگار شرطی برای عضویت در آن باشد.بنابراین برخوردهای خشونت آمیز نه تنها نمیتواند مانعی برای استعمال دخانیات در نوجوان باشد "بلکه تحریک و وادار  میکند  که روشهای مخفیانه دیگری را برای مصرف به کار بندد که این کار حتی باعث وخامت اوضاع میگردد.

 

مقایسه تاثیر والدین در مصرف دخانیات  با همسالان نوجوان البته در ضمینه تاثیر گذاری مثبت تاثیر والدین بسیار واقعی تر و مهمتر از دوستان وی میباشد و آنها در بهترین موقعیت برای کمک به نوجوان هستند تا او را از تاثیر بخشی منفی از همسالان خود باز دارند.آنها باید با خیال راحت تجربیات خود را با فرزندانشان در میان بگذارند و مطمئن باشند که اگر از راه درست وارد  شوند کلامشان تاثیر گذار است.حتی اگر ظاهرا این طور به نظر برسد که نوجوان با انها همفکر نیست و به کلامشان اهمیت نمیدهد.

بررسیهای به عمل آمده نیز این موضوع را تائید میکند و نشان داده که والدین هنوز قویترین عامل  تاثیر گذار روی نوجوانان در تصمیم گیریها  بخصوص در مسائلی مانند دخانیات میباشد.بنا براین پدر ومادر میبایست تا زمانی که فرزندشان به بلوغ فکری مناسب نرسیده بدون هیچ نا امیدی با او همراه باشند و دوستان او را بشناسند و اورا مرتب ارزیابی نمایند و به او اجازه دهند که دوستان خود را به خانه دعوت کند و هیچ گاه دوست سیگاری اورا مستقیم طرد نکنند ونگویند این فرد بد و فاسد است بلکه تنها عمل سیگار کشی او را بد و ناپسند بدانند چراکه اگر روی رفتار بد و نادرست او متمرکز شوید فرزند تان  مطمئنا در مقابل شما جبهه نگرفته و ارتباط برقرار میکند.از طرف دیگر با کنار آمدن با خواسته های و تصمیمات معقول و منطقی فرزندان به خود این توانایی را بدهید تا در مورد مسائل مهم و حیاتی مانند سیگار مداخله موثری داشته باشید.

 

 نقش دوستان و اطرافیان نوجوان

علی رغم نقش مهم خانواده ما نمیتوانیم بر تاثیر همسالان نوجوان در مصرف دخانیات صحه بگذاریم. تحقیقات نشان داده تاثیر همسالان رابطه مستقیم با مدت و چگونگی مصرف محصولات دخانی توسط نوجوان دارد چراکه در طی دوران نوجوانی  دوستی ها و حفظ آن اهمیت بسیار برای وی داشته و بقدری مهم است که حتی علی رغم تمایل نوجوان به مصرف سیگار برای ادامه دوستی به خواسته های آنان تن میدهد و سیگاری میگردد.تحقیقات مختلف نیز این مسئله را تائید کرده و تا نه برابر امکان سیگاری شدن نوجوانانی که دوست سیگاری داشته اند را گزارش کرده اند.

تاثیر رسانه را بر اولین مصرف سیگار

 

همانطور که میدانید شرکتهای بزرگ دخانی جهان همواره در تلاشند که با روشهای جدید تبلیغی و بطور غیر مستقیم  محصولات خود را جایگزین  کنند.با توجه به استفاده مردم از کانالهای بین المللی نقش رسانه های ملی در جلوگیری از این پدیده کم رنگتر و مشکلتر شده است.بطویکه شرکتهای دخانی پا را از این هم فراتر گذاشته و تبلیغات خود را حتی در کارتونهای کودکان نیز لحاظ میکنند این موضوع در یکی از پژوهشهای بین المللی نیز تائید شده و به اثر بخشی تبلیغ یک نوع سیگار توسط یک شخصیت کارتونی و تاثیر آن در افزایش مصرف در کودکان  و نوجوانان در یک دوره زمانی خاص تاکید شده. این در حالیست که مسوولین بهداشتی دولتها از امکانات رسانه ای که در اختیار دارند حتی در حد محدود نیز استفاده نکرده وکارایی معجزه آسای رسانه هایی مثل تلویزیون را که  به شدت مورد توجه کودکان میباشد  نادیده گرفته شده و اهمیت آن مورد توجه قرار نمی دهند.برای مثال آیا ما تا بحال کارتون یا فیلمی ساخته و دیده ایم که قهرمانان آن بجای اینکه در پیروزیها یا برای کسب آرامش سیگار بکشند از کشیدن آن بیمار شوند  یا متضرر شده باشند.لذا ما اگر این زمان طلایی هفت سال اول زندگی هر فردی که سن شکل گیری شخصیت و اصول و ذهنیات اوست را نادیده بگیریم و مورد غفلت قرار دهیم لطمات جبران ناپذیری به پایه بهداشتی جامعه تحمیل کرده ایم که جبران آن گاها امکانپذیر نیست.

 ما  آنقدر باید در رسانه آموزش و تبلیغات مناسب انجام دهیم که سیگار به گوشه لب نوجوان  نرسد و الا اگر این حالت اتفاق بیافتد کار بسیار مشکل شده و جبران آن  سخت است چرا که ترک سیگار در فرد سیگاری بسیار مشکل و گاها نا امید کننده است این موضوع را اکثر تحقیقات درمانی به عمل آمده چه در ایران وچه در سایر نقاط دنیا تائید کرده اند.

 

 کنترل دخانیات تنها با طرحهای فراگیر ملی وپرداخت واقعگرایانه دست اندر کاران بهداشتی دولتها به این امر قابل کنترل است آنها میبایست دست از اقدامات سمبولیک برداشته و بطور جدی تری این مسئله را دنبال کنند.

 دراین مسئله نیز مانند هر معضل تهدید کننده بهداشت و سلامت جامعه ما باید راه نفوذ به جامعه و ذهنیت های مردم را در نظر گرفته و با ایجاد فضای آموزشی مناسب دربطن جامعه آن را با آمیزه ای  از همدلی به جامعه نوجوانمان هدیه کنیم "وقتی شرکتهای بین المللی دخانی آنقدر ماهرانه عمل میکنند که کودکی به من میگوید از این سیگارهای سفید مال بچه ها میخواهم چراما برای آموزش و پرورش او کاری نمیکنیم.

پیشنهادات عملی زیر را بطور فهرست وار بیان میکنم

1-ایجاد طرح جامع آموزشی -عملیاتی با مدیریت ستادی شبکه های بهداشتی-درمانی برای آموزش عوارض دخانیات و مهارتهای ارتباطی در سنین نوجوانی

2-وارد کردن موضوعات آموزشی در رابطه با دخانیات در تمامی کتابهای درسی در سطوح مختلف پیش دبستانی-دبستان -راهنمایی-دبیرستان ودانشگاه

3-درج هشدارهای بهداشتی روی محصولات دخانی بخصوص روی هر نخ سیگار چراکه نوجوانان ما سیگار را معمولا نخی تهیه میکنند نه پاکتی

4-افزایش قیمت محصولات دخانی و جمع آوری کامل و به کاربری صحیح مالیات حاصل از محصولات دخانی

5-توجه به علائق نوجوانان وتولید الگوهای ضد دخانیات در رسانه (همانند نمونه رایج در آموزش راهنمایی و رانندگی)

6-آموزش مهارتهای زندگی به نوجوانان ووالدین

7-تشویق به ورزش و فعالیتهای جمعی در بین نوجوانان به صورت مسابقات دسته جمعی وگردهمایی های پر هیجان و جذاب و ایجاد محیطی رقابتی در امر ورزش و تغییر هوشیارانه الگوهای  نوجوانی و ایجاد اعتماد به نفس برای نوجوان مثبت اندیش.